عملکرد غده تیروئید

چند نکته کاربردی در تفسیر عملکرد غده تیروئید

 

بیماریهای تیروئیدی حدود ۵ تا ۱۰% افراد را مبتلا می‏کند. آزمایشات عملکرد تیروئید یکی از متداولترین آزمایشات هر آزمایشگاهی می‏باشد. تفسیر این آزمایشات در بیشتر موارد راحت و ساده است ولی گاهی هم پیچیده و بغرنج می‏گردد. نکات زیر در تفسیر آزمایشات تیروئید مفید و قابل توجه می‏باشد:

 

۱ـ تستهای تیروئید فقط یک تصویر لحظه‏ای از عملکرد این غده در زمان خونگیری ارائه می‏دهند و غیرطبیعی بودن آنها نشان‏دهنده غیرطبیعی بودن کار غده نیست. برخی داروها و شرایط متابولیکی بر انتقال، متابولیسم و اندازه‏گیری هورمون تاثیر دارند و می‏توانند مقدارهورمون را غیرطبیعی کنند درحالیکه در برخی بیماریها مثل کم کاری و پرکاری تیروئید ساب کلینیکال نتیجه هورمون کاملا طبیعی است!

 

۲ـ اگر بخواهیم تنها به یک تست برای آزمون کارکرد تیروئید اکتفا کنیم ترجیح می‏دهیم TSH را معرفی نماییم. چنانچه نتیجه TSH طبیعی بود تقریبا می‏توان عملکرد تیروئید را مناسب تشخیص داد.

 

۳ـ اگر بخواهیم تست دومی را هم معرفی کنیم بهتر است Free T4 را نام ببریم ولی چون در ایران روشهایی که برای اندازه‏گیری این تست استفاده می‏شوند در معرض خطاهای زیادی هستند بهترست از همان آزمایش T4 استفاده کنید. البته بهتر است با T3 uptake توام درخواست شود.

 

۴ـ اگر از اول به کم کاری تیروئید مشکوک هستید لازم نیست T3 درخواست کنید چون این تست در ۱۵ تا ۳۰% کم کاریها نرمال می‏باشد مگر اینکه T4 خیلی کم شده و به حد ۲ میکروگرم برسد.

 

۵ـ آن دسته از بیماریهای غیرتیروئیدی که نتایج هورمون را غیرطبیعی می‏کنند بنام Nonthyroeidal illness معروفند. این بیماریها بیشتر در افراد بستری دیده می‏شوند و اغلب T3 کاهش می‏یابد.

 

۶ـ پس از درمان کم کاری یا پرکاری تیروئید مقدار T3 و T4 سریع اصلاح می‏شود ولی TSH هفته‏ها وقت لازم دارد تا اصلاح شود.

 

۷ـ مقدار FreeT4 و TSH در نوزادان بیشتر از بزرگسالان است. عدم توجه به این نکته سبب تفسیر غلط می‏گردد.

 

۸ـ در هفته ۱۶ حاملگی بدلیل اثر استروژنها مقدار TBG (ناقل هورمون) زیاد می‏شود و مقدار T4و T3 تا ۵/۱ برابر زیاد می‏شود. در این مواقع توجه به T4 وT3 uptake ضروریست چون مقدار این دو همجهت تغییر می‏کند ولی در مواردیکه اختلال در پروتئین ناقل وجود دارد همچون حاملگی و مصرف قرص ضد بارداری و… جهت تغییر اینها معکوس می‏شود. در حدود ۲۰% حاملگیها مقدارTSH نیز در سه ماهه اول کاهش می‏یابد.

 

سایر تستهای تیروئید

الف) تیروگلوبولین (Tg): این پروتئین پیش ساز هورمونهای تیروئیدست ومقدارش به سه عامل بستگی دارد: توده بافت تیروئید ـ آسیب به تیروئید ـ میزان تحریک گیرنده TSH توسط TSH  یا bHCG و یا آنتی‏بادی ضد تیروئید. افزایش تیروگلوبولین سرم به معنی اختلال درعملکرد تیروئیدست. سنجش تیروگلوبولین بیشتر به عنوان تومور مارکر است و برای پیگیری درمان سرطان متمایز تیروئید بسیار مفید می‏باشد.

 

ب) آنتی بادی ضد تیروگلوبولین (TgAb): در مناطقی که کفایت ید وجود دارد سنجش این ماده همزمان با تیروگلوبولین انجام می‏شود زیرا باهم تداخل آزمایشی دارند. ولی در مناطقی که کمبود ید وجود دارد برای تشخیص بیماری اتوایمیون در بیمارانی که گواتر ندولر دارند مفید است. همچنین درپیگیری درمان ید در گواتر آندمیک کاربرد دارد و در پیگیری عود یا متاستاز بدخیمی تیروئید همراه با تیروگلوبولین مفید است.

 

پ) آنتی‏ بادی ضد پراکسیداز تیروئید (TPOAb): این ماده در تخریب بافت تیروئید نقش دارد. مانند هیپوتیروئیدی هاشیموتو و تیروئیدیت آتروفیک. ظهور این ماده بر ظهور علایم بالینی تقدم زمانی دارد.

 

ت) تست TRH: وقتی که T4و TSH هر دو پایین باشند انجام این تست مفیدست. در زمانی که کم کاری تیروئید ناشی از تخریب هیپوفیز باشد پس از تزریق TRHافزایشی در TSH دیده نمی‏شود اما در صورتیکه اشکال در هیپوتالاموس باشد پس از تزریق TRH مقدار TSH زیاد می‏شود گرچه دیرتر از افراد نرمال بالا می‏رود.

 

T3 T4 TSH بیماری
نرمال نرمال نرمال نرمال
نرمال نرمال کاهش پرکاری ساب کلینیکال تیروئید
نرمال نرمال افزایش کم کاری ساب کلینیکال تیروئید
نرمال یا افزایش افزایش نرمال افزایش TBG در حاملگی یا قرص ضد بارداری
افزایش نرمال کاهش تیروتوکسیکوز T3
نرمال یا کاهش کاهش افزایش کم کاری اولیه تیروئید
نرمال یا کاهش کاهش نرمال یا کاهش کم کاری ثانویه تیروئید
افزایش افزایش افزایش پرکاری ثانویه تیروئید
افزایش نرمال کاهش مرحله اول درمان پرکاری تیروئید

نویسنده:زهره رضایی نسب (هورمون-آزمایشگاه مرکزی شهرری)

 

ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
error
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج + دو =